Sông Vàng

 

Ḍng sông đối với tôi có một sức hấp dẫn lạ thường. Từ lúc b́nh minh, sương mù bao phủ mặt nước trông giống như bức tranh thủy mạc, sự yên tĩnh như đi sâu vào tiềm thức,  mời gọi suy tư.  Khi mặt trời lên cao,  ḍng sông trở nên sống động với những con thuyền qua lại, tiếng người, hay tiếng kêu của đàn chim đang bay về chân trời rực sáng. Cảnh chiều tà trên sông cũng là một bức tranh tuyệt tác mà chỉ con tim mới thấy được vẽ đẹp.  Antoine De Saint-Exupery, một nhà văn nổi tiếng của Pháp mà tôi đă say mê đọc cuốn Vol De Nuit (Chuyến Bay Đêm) lúc c̣n nhỏ, đă viết :

 

L’essentiel est invisible pour les yeux, on ne voit bien qu’avec le coeur.

 ~ Chúng ta không nh́n thấy bản chất của sự vật với đôi mắt, mà bằng con tim ~

                                                             

Tôi đă được sinh ra tại Đồng Hới, bên ḍng sông Nhật Lệ.  Thân phụ tôi đă lấy tên ḍng sông để ghép thành tên tôi.  Nhưng tôi phải rời nơi này khi c̣n bé nên không cảm nhận được vẽ đẹp huyền thoại của ḍng sông.  Đối với tôi, mổi ḍng sông là một khoảng đời, sông Nhật Lệ như là cội nguồn của một kiếp người.

 

                    Sông Nhật Lệ, Đồng Hới

 

Rồi tôi lại theo song thân về Ba Đồn, Quảng B́nh, cũng vào cái tuổi thơ sống nhiều với mộng mơ. Tôi đă sống trong một ngôi nhà ở ven sông.  Ban ngày, sinh hoạt trên con sông đối với tôi là một bài học sống động về các loại ghe thuyền cùng những sản phẩm được di chuyển từ các làng mạc xa xôi về hướng thành phố.  Con sông cũng có lúc cạn, khi sâu, tùy lúc thủy triều lên xuống.  Nhưng lúc về đêm,  ḍng sông mới thật sự thu hút tôi.

 

Có nhiều đêm tôi đă ngồi một ḿnh trước cửa,  nh́n về ḍng sông. Ánh trăng vừa đủ sáng để cho tôi có thể quan sát cảnh vật.  Tôi thích nh́n ánh đuốc của những người đi bắt cua, từ từ di dộng theo bờ sông, chỉ thấy ánh lửa chập chờn trên mặt nước.  Trong những đêm khác,  khi không có bóng dáng những người đi bắt cua, tôi lại nh́n xa hơn nữa. Bên kia bờ sông là một băi tha ma, với những nấm mồ lô nhô trong cảnh hoang vắng và tĩnh mịch lúc về khuya.  Dưới ánh trăng mờ ảo, tôi đă thấy những đốm lửa di chuyển trên băi tha ma, trong khi không có bóng dáng một người nào cả, và lúc bấy giờ cũng đă quá nửa đêm. Tôi c̣n nhớ cái cảm giác rờn rợn nhưng vô cùng thích thú khi tôi và thế giới vô h́nh chỉ cách nhau một ḍng sông.

 

Tôi đă lớn lên với thời gian.  Gia đ́nh tôi di chuyển về Huế, nơi có sông Hương thơ mộng chảy qua thành phố, và có những tà áo trắng của nữ sinh trường Trung Học Đồng Khánh phất phơ trong ánh nắng ban mai, lúc qua cầu Trường Tiền. 

 

Tôi lại mê ḍng sông Hương với tất cả những ǵ đă liên hệ với ḍng sông. Nước sông Hương trong vắt, hương thơm từ cây cỏ, và chiếc cầu sáu nhịp mầu trắng bạc bắt qua sông,  đă tạo cho Cố Đô Huế một vẽ đẹp thơ mộng khó quên, như Paris với ḍng sông Seine,  hay Vienna (Áo) với ḍng sông Danube.  V́ vậy con sông mới có cái tên rất đẹp, Hương Giang (La Rivière des Parfums).  Trong những đêm trăng rằm,  cảnh sông Hương mờ ảo, hoang đường như bức tranh siêu thực,  thêm vào đó là những tiếng ḥ, những bài t́nh ca tuyệt vời vọng lên từ những chiếc thuyền đưa khách du ngoạn.  Mổi năm, vào đêm rằm tháng bảy,  có hàng trăm hoa đăng được thả trôi theo ḍng nước,  theo tục lệ cúng cô hồn của người dân xứ Huế.  Ánh đèn lung linh tạo một cảm giác huyền bí,  buồn man mác, như đưa tâm hồn về một cơi xa xôi, yên b́nh.

 

    

                         Thả hoa đăng trên sông Hương

 

Khi nói đến quê tôi ngày ấy

Làm sao quên chiếc cầu sáu nhịp

Và con sông xanh biếc tên Hương

Huế xa xưa tuổi mộng thiên đường.

 

Tôi thấy em qua cầu buổi sáng

Nón thơ nghiêng che mái tóc thề

Tà áo nguyên trinh tà áo trắng

Phất phơ trong gió nhẹ xuân về.

 

( Trích Nhịp Cầu và Ḍng Sông - L.N.T )                               

 

    

                            Ḍng Sông Hương dưới ánh trăng

 

Có nhiều nhà văn đă lấy ḍng sông làm bối cảnh của câu truyện, nhạc sĩ Johann Strauss cũng đă ngồi mơ mộng một ḿnh bên ḍng sông để sáng tác bản nhạc bất hủ  Les Flots Du Danube.  Tôi c̣n nhớ đoạn kết của cuốn tiểu thuyết Anh Phải Sống của Khái Hưng.  Có hai vợ chồng đi vớt củi trên sông th́ gặp mưa to gió lớn nên thuyền bị đắm. V́ vợ bị đuối sức nên người chồng để nàng bám vào vai ḿnh và cố gắng bơi vào bờ.  Nhưng rồi người chồng cũng kiệt sức, không bơi được nữa.

 

Bỗng Lạc run run khẻ nói:  "Không! . . .Anh phải sống!"

 

Thức bổng nhẹ hẳn đi.  Cái vật nặng không thấy bám vào ḿnh nữa.  Th́ ra Lạc nghĩ đến con đă lẳng lặng buông tay ra để ch́m xuống đáy sông, cho chồng đủ sức bơi vào bờ.

Đèn điện sáng rực xuống bờ sông. Gió đă im, sóng đă lặng. Một người đàn ông bế một đứa con trai ngồi khóc. Hai đứa con gái nhỏ đứng bên cạnh. Đó là gia đ́nh bác phó Thức ra bờ sông từ biệt lần cuối cùng linh hồn kẻ đă hy sinh v́  ḷng thương con.

 

Trong cảnh bao la, nước sông vẫn lănh đạm chảy xuôi gịng.

 ( Trích Anh Phải Sống - Khái Hưng )

 

Con sông đă là chứng nhân của t́nh yêu trong giây phút vĩnh biệt.  Nó không lănh đạm, nhưng v́ tim ta tan nát nên tưởng chừng cảnh vật trở nên xa cách.

 

Rồi cách đây 21 năm,  từ bến Ninh Kiều tại Cần Thơ, tôi đă theo con sông Hậu Giang  để ra biển.  Ḍng sông và đời tôi là một.  Cùng chung một định mệnh.  Nó đă ôm ấp tôi vào ḷng như người Mẹ che chở một đứa con thân yêu ra đi trong một đêm mưa gió.  Tôi đă nh́n thấy ánh sáng tự do nhưng mất đi một ḍng sông. 

 

    

                       Bến Ninh Kiều, Cần Thơ và ḍng sông Hậu Giang

 

Nhớ con sông ngày đi vĩnh biệt

Chôn t́nh và kỷ niệm hoa niên

Tháng Tư  xưa 75 buồn thảm

Saigon thương nhớ vẫn triền miên.

 ( Trích Nhớ Saigon - L.N.T

 

Nay ngồi một ḿnh trên đất khách quê người,  mổi lần nh́n ḍng sông Potomac chảy qua thủ đô Hoa Thịnh Đốn, nơi có hoa Anh Đào hồng thắm mổi độ xuân về,  tôi vẫn thấy nhớ ḍng sông cũ, êm đềm như tà áo lụa người yêu và ngọt ngào như mùi lúa chín quê hương.

 

Cánh đào hồng bên ḍng sông Potomac - Thủ Đô Hoa-Thịnh-Đốn

 

Và một ngày nào đó tôi sẽ vĩnh viễn ra đi, mang trong tim h́nh ảnh ḍng sông cũ. Tôi sẽ khóc một lần cuối với người tôi yêu trước khi giă từ ...

 

Em đă khóc những ǵ em yêu

Lệ đă thành sông ngập thủy triều

Cho ai cùng khóc thật nhiều

Sông thương thành biển mưa chiều mênh mông.

(Trích Biển T́nh - L.N.T )

 

Nhưng cuộc đời của tôi không dừng chân tại đó.  Tôi sẽ đi t́m ḍng sông vĩnh cửu, con Sông Vàng vô cùng rực rở trong giải Ngân Hà.

                   

Lê Nhựt Thăng                             

22-7-99