Tính chất siêu thc trong thơ và t́nh yêu của Hàn Mc T

 

 

Hàn Mặc T có nhiu người yêu trong cuc đời ngn ngi ca ông.  Nhng mi t́nh y rt thơ mộng nhưng cuối cùng đều tan v.  Nhưng dù sao, t́nh yêu của Hàn Mc T là ngun cm hng chính, sc sng mănh lit ca thơ, và cũng là sc mnh nuôi dưỡng tâm linh của thi sĩ  trong nhng năm tháng dài bị bnh hi.    

 

Trong s chín người t́nh, Hàn Mc T ch tht  s yêu bn người, đó là Hoàng Cúc, Mộng Cm, Mai Đ́nh, và Thương Thương, c̣n năm người kia th́ ch được Hàn Mc T làm thơ tặng, như Ngọc Sương, Thanh Huy, Thu Yến, M Thin và Thu Hà.

 

Mng Cm là mi t́nh đầu lăng mn ca Hàn Mc T khi hai người gp g nhau ti Phan Thiết và Qui Nhơn.  Họ th nguyn gn bó keo sơn, thường xung ha thi văn, đưa nhau đi viếng thng cnh, nht là lu Ông Hoàng.  Nhưng sáu tháng sau khi biết tin Hàn Mc T lâm bnh nng, Mng Cm đă quyết định đi lấy chng.  Tt  c ni ai oán cht cha trong tâm hn được Hàn Mc T giăi bày trong nhng vn thơ bất h:

 

Làm sao giết được người trong mng

Để tră thù duyên kiếp phũ phàng.

(Lang Thang)

 

Người đi, mt na hn tôi mt,

Mt na hn tôi bng di kh.

(Nhng Git L)

 

Hàn Mc T quen Hoàng Cúc ti Qui Nhơn khi hai người có dp gp nhau b́nh phm văn thơ.  Nhưng sau đó Hoàng Cúc theo gia đinh v Huế.  Nàng bt đầu ăn chay trường, tr thành cư sĩ, sng cuc đời lng ln.  Trong thi gian y,  Hàn Mc T in tp thơ mi đầu tiên Gái Quê.  Nhng câu thơ sau phi chăng đă th hin t́nh cm sâu đậm ca Hàn Mc T đối vi Hoàng Cúc:

 

Em có ng đâu trong nhng đêm

Trăng ngà giăi bóng, mt h êm,

Anh đi thơ thn như ngây di,

Hng ly hương nng trong áo em ...

(Âm Thm)

 

Trong nhiu năm,  Hàn Mc T không liên lc vi Hoàng Cúc.  Nhưng đến khi Hoàng Cúc nghe tin Hàn Mc T lâm bnh, nàng lin gi thư thăm hi.  Quá cm động, Hàn Mc T đă sáng tác bài Đây Thôn V D gửi tặng nàng "Áo trắng thôn Vỹ Dạ".  Bài thơ này rất nổi tiếng, với những câu thơ chứa chan t́nh, pha lẫn với hương vị đắng và đă được phổ nhạc và dịch sang Pháp ngữ:

 

Sao anh không về chơi thôn Vỹ ?

Nh́n nắng hàng cau nắng mới lên.

Vườn ai mướt quá, xanh như ngọc

Lá trúc che ngang mặt chữ điền.

 

Gió theo lối gió, mây đường mây,

Ḍng nước buồn hiu, hoa bắp lay ...

Thuyền ai đậu bến sông Trăng đó,

Có chở trăng về kịp tối nay ?

 

Mơ khách đường xa, khách đường xa,

Áo em trắng quá nh́n không ra ...

Ở đây sương khói mờ nhân ảnh,

Ai biết t́nh ai có đậm đà ?

 

Bài thơ trên được Hàn Mặc Tử sáng tác vào năm 1939 trong khi tác giả lâm bệnh nặng.  Định mệnh đắng cay không ngăn được nguồn thơ thật mănh liệt của Hàn Mặc Tử.  Ḍng  nước buồn hiu như thân phận con người,  và ánh trăng xưa không trở về bến cũ v́ người yêu lỗi hẹn, để rồi phải cách xa như gió theo lối gió, mây đường mây   Cái thế giới t́nh yêu của Hàn Mặc Tử mờ ảo, thật hư ḥa lẫn.  Tà áo người yêu chỉ là mầu trắng mơ hồ và h́nh ảnh người yêu như nhạt mờ trong sương khói .  V́ trí tuệ hay tri thức luôn đưa về hiện tại, một hiện tại đầy khổ đau của thân xác hay của những mối t́nh tan vỡ, Hàn Mặc Tử luôn đi t́m những ǵ đă mất hay tạo cho ḿnh một thế giới thật huyền ảo để hồn vội thoát ra khỏi bờ trí tuệ (Siêu Thoát).

 

T́nh yêu của Hàn Mạc Tử đôi khi không c̣n là sự liên hệ t́nh cảm và thể xác thông thường, nó trở thành một thực thể siêu h́nh :

 

Chúng ta biến, em ơi, làm thanh khí,

Cho tan ra ḥa hợp với tinh anh

Của trời đất, của muôn vàn ư nhị,

Và t́nh ta sáng láng như trăng thanh.

(Sáng Láng)

 

Em, hăy nhập hồn em trong bóng nguyệt.

(Hăy Nhập Hồn Em)

 

Hàn Mặc Tử cũng đă dành cho Thương Thương nhiều t́nh cảm đặc biệt.  Nàng đă trở thành nguồn cảm hứng cho Hàn Mặc Tử yêu đời sáng tác nhiều tập thơ như Cẩm Châu Duyên và hai kịch thơ Duyên Kỳ Ngộ Quần Tiên Hội .  Hàn Mặc Tử đă đặt cho Thương Thương biệt danh "Người lụa bến sông Hương". 

 

Bây giờ đây khóc than niềm ly hận

Hỡi Thương Thương, người ngọc của ḷng anh.

(Kịch thơ Duyên Kỳ Ngộ)

 

Trong các người t́nh của Hàn Mặc Tử, có lẽ không ai yêu nhà thơ tha thiết bằng nữ sĩ Mai Đ́nh, tên thật là Mai Thị Lệ Kiều.  Nàng thường gửi những bài thơ kư tên Lệ Kiều và xin nhà thơ sửa và đăng báo.  Từ đó t́nh thơ bắt đầu chớm nở.  Khi nghe tên nhà thơ bị bệnh, ba lần Mai Đ́nh đến thăm nhưng không đươc gặp, nhưng cuối cùng Hàn Mặc Tử thuận cho gặp nhưng với điều kiện là nàng phải bịt kín đôi mắt để không nh́n thấy sự tàn phá của chứng bệnh trên thân xác nhà thơ.  Hàn Mặc Tử đă đáp lại t́nh yêu đó trong khi biết rỏ ḿnh không c̣n sống lâu ở trần gian :

 

Anh rơ trước sẽ có ngày cách biệt,

Ngó như gần, song vẫn thiệt xa khơi !

(Trường Tương Tư)

 

Sau này khi về  thăm mộ Hàn Mặc Tử,  nữ sĩ  Mai Đ́nh đă viết những vần thơ như sau :

 

H́nh anh em khắc trong tim,

Cho mai trắng nở quanh viền mộ anh.

 

Một mối t́nh thủy chung, bi đác nhưng thật đẹp!  Dù thể xác Mai Đ́nh đă bị vùi dập giửa ḍng đời cay nghiệt trước khi gặp Hàn Mặc Tử,  t́nh yêu của nàng dành cho Hàn Mặc Tử vẫn luôn trong sáng, thanh cao như cánh hoa "mai trắng".

 

Dù yêu hay được yêu, Hàn Mặc Tử luôn cảm thấy ḿnh cô đơn và khổ đau :

 

Ḷng ta sầu thảm hơn mùa lạnh,

Hơn hết u buồn của nước mây,

Của những t́nh duyên thương lỡ dở,

Của lời rên siết gió heo may.

(Sầu Vạn Cổ)

 

Nhưng h́nh như Hàn Mặc Tử đă t́m ra một lối thoát cho riêng ḿnh khi nhận thấy rằng t́nh yêu không đơn thuần là sự kết hợp của hai con tim hay hai thể xác, theo cái nh́n của thế gian.  V́ t́nh yêu không c̣n được chia xẻ và cảm nhận bằng giác quan hay t́nh cảm, nó trở thành môt cái ǵ trừu tượng, siêu thực, trong cái thế giới đầy mộng ảo, kỳ bí của tiềm thức thi nhân.  V́ tính chất siêu thực của t́nh yêu, nó không c̣n bị hủy diệt.

 

Dù t́nh yêu có tan vỡ, người yêu có xa cách, hương nồng vẫn c̣n phảng phất trong không gian:

 

Em có ngờ đâu trong những đêm

Trăng ngà giăi bóng, mặt hồ êm,

Anh đi thơ thẩn như ngây dại,

Hứng lấy hương nồng trong áo em ...

(Âm Thầm)

 

Đối với Hàn Mặc Tử, t́nh yêu là một cái ǵ thật huyền ảo, có khi nó được đồng hóa với thiên nhiên, với ánh trăng huyền diệu:

 

Tôi với hồn hoa vẫn nín thinh,

Ngấm ngầm trao đổi những ân t́nh,

Để thêm ấm áp nguồn tơ tưởng,

Để bóng trời khuya bớt giật ḿnh ...

 

Không gian dầy đặc toàn trăng cả,

Tôi cũng trăng mà nàng cũng trăng.

(Huyền Ảo)

 

Trong nhiều bài thơ của Hàn Mặc Tử, ánh trăng được nhân cách hóa và ám ảnh tâm trí của thi nhân một cách huyền bí, đôi khi h́nh ảnh như gợi t́nh:

 

Trăng nằm sóng soải trên cành liễu

Đợi gió đông về để lả lơi ...

Ô ḱa bóng nguyệt trần truồng tắm

Lộ cái khuông vàng dưới đáy khe .. .

(Bẽn Lẽn)

 

Bóng nguyệt leo song sờ sẩm gối

Gió thu lọt cửa cọ mài chăn.

(Đêm Không Ngủ)

 

Đôi khi chỉ một cơn gió thoảng cũng đủ để Hàn Mặc Tử cảm thấy gần người yêu:

 

Nghe hơi gió ôm ngay lấy gió,

Tưởng chừng như trong đó có hương ..

(Muôn Năm Sầu Thảm)

 

T́nh yêu của Hàn Mặc Tử vượt thời gian và không gian, nó trở nên bất diệt:

 

Đừng nghe chi âm hưởng địa cầu đang

Vỡ toang ra từng mảnh cả không gian

Cả thời gian từ tạo thiên lập địa

Đều trộn trạo điều ḥa và xí xóa

Thành hư không như t́nh ái của đôi ta.

(Đôi Ta)

 

Tuy cuộc đời của Hán Mặc Tử bắt đầu tan nát khi mới 24 tuổi v́ con bệnh hủi,  thi sĩ vẫn tiếp  tục sáng tác, luôn đi t́m một nguồn vui trong sáng và mănh liệt, trong sự kết tinh thật lạ lùng của t́nh yêu trần thế và một thứ t́nh yêu khác, cao xa và huyền bí hơn, mà Hàn Mặc Tử gọi là Harmonie Suprême (Thượng Thanh Khí).  Thơ của Hàn Mặc Tử v́ vậy đă hoàn toàn vượt ra khỏi tri thức giới hạn của con người, nó trở nên siêu thực, kỳ bí, mênh mông đến lạnh người.  Hàn Mặc Tử đă viết trong bài tựa Thơ Điên : "Vườn thơ tôi rộng rinh không bờ bến. Càng đi xa càng ớn lạnh". 

 

Khi đọc thơ Hàn Mặc Tử chúng ta không thể quên tập Thơ Điên , gồm có Hương Thơm, Mật Đắng, Máu Cuồng và Hồn Điên .  Trong Máu Cuồng Hồn Điên , Hàn Mặc Tử đă đưa chúng ta ra khỏi thế giới hiện hữu để vào một thế giới kỳ lạ, ngập ánh trăng, không phải ánh trăng huy hoàng của mộng tưởng mà là một vật thể rất linh động, có khi cay nghiệt hay nao nức dục t́nh.  Phải chăng đó là cái thế giới kỳ dị và xa thẳm của một tâm hồn đă quá đau khổ trong t́nh yêu và bệnh hoạn?

 

Bỗng đêm nay, trước cửa bóng trăng quỳ

Sấp mặt xuống cúi ḿnh theo dáng liễu.

(Hăy Nhập Hồn Em)

 

Xác ta sẽ hút bao nguồn trăng loạn

Ngấm vào trong cơ thể những hoa hương.

(Hồn Ĺa Khỏi Xác)

 

Nhưng cái thế giới đó đôi khi thật đẹp:

 

Ngả nghiêng đồi cao bọc trăng ngủ

Đầy ḿnh lốm đốm những hào quang.

(Ngủ Với Trăng)

 

Hàn Mặc Tử đă hờn đau trăm vạn nỗi niềm riêng , tâm linh như ch́m đắm trong bễ khổ trần gian (Biển Hồn Ta ),  nhưng Hồn th́ như thoát khỏi cơn đau triền miên của thể xác v́ nó có khả năng ḥa nhập với ánh sáng vũng trăng êm.

 

 

Thịt da tôi sượng sần và tê điến,

Tôi đau v́ rùng rợn đến vô biên.

Tôi d́m hồn xuống một vũng trăng êm,

Cho trăng ngập, trăng dồn lên tới ngực.

(Hồn Là Ai)

 

Tuy Hàn Mặc Tử là một thi sĩ theo đạo Thiên Chúa, và đă dựng lên một ngôi đền thật huy hoàng để thờ Chúa:

 

 Đường thơ bay sáng láng như sao sa

Trên lụa trắng mười hai hàng chữ ngọc

Thêu như thêu rồng phượng kết tinh hoa.

(Nguồn Thơm)

 

Nhưng ư tưởng của Hàn Mặc Tử đôi khi như phảng phất triết lư nhà Phật, nhất là khi quan niệm rằng thế gian này chỉ là bến tạm và thân xác con người sẽ trở về cát bụi:

 

Chỉ có trăng sao là bất diệt

Cái ǵ khác thảy đều đi qua.

(Thời Gian)

 

Khi Hàn Mặc Tử tự hỏi, Ta là ta hay không phải là ta  trong bài thơ Siêu Thoát , phải chăng thi sĩ cũng đă ư thức được cái hư không (emptiness) của nhà Phật? 

 

Ánh sáng tâm linh của Hàn Mặc Tử như vươn lên và ḥa nhập với ánh sáng linh diệu của Thượng Đế,  nhất là khi sắp ĺa đời.  Trong những tuần lể cuối cùng của đời ḿnh, Hàn Mặc Tử đă cố gắng viết những ḍng thơ bằng Pháp ngữ: 

 

Anges du Ciel, anges de Dieu, anges de Paix et de Gaité, apportez-moi une couronne,

Je veux me baigner dans l’Océan de Lumière et de l’Amour divin.

 

Cái cảm giác ớn lạnh đă đến với Hàn Mặc Tử khi thi sĩ biết ḿnh không c̣n sống lâu ở trần thế. Vũ trụ trở nên mênh mông khi con người sắp ĺa bơ xác thân để ra đi.  Sự mong manh của mạng sống con người như hơi thở chạm tơ vàng thật đáng sợ, nhưng Hàn Mặc Tử luôn giữ vửng niềm tin nơi ơn tŕu mến của Đức Mẹ Maria, nhất là trong những ngày cuối cùng ở trại phong Quy Ḥa, c̣n được gọi là Thung Lũng T́nh Thương .  Bài thơ cuối cùng Hàn Mạc Tử đă sáng tác, La Pureté De L’âme (Tâm Hồn Thanh Khiết), vào đêm 8 tháng 11, 1940 cũng là bài thơ ca tụng Đức Mẹ và các nữ tu Phan Sinh đă săn sóc thi sĩ.

 

Maria, linh hồn tôi ớn lạnh

Run như run thần tử thấy long nhan

Run như hơi thở chạm tơ vàng

Nhưng ḷng vẫn thấm nhuần ơn tŕu mến.   

(Thánh Nữ ĐồngTrinh Maria)

 

Để thoát khỏi sự khổ đau của những mối t́nh tuyệt vọng, Hàn Mặc Tử đă đưa t́nh yêu vào thế  giới siêu h́nh,  để rồi cuối cùng âm thầm ra đi trong câu kinh, lời nguyện, và tan biến trong T́nh Yêu bao la huyền nhiệm của Thượng Đế.

 

 

       

                           Hàn Mặc Tử         Ghềnh Ráng - Qui Nhơn          Nữ Sĩ Mai Đ́nh

                                                   Nơi an nghỉ cuối cùng của HMT